[Vantage Point] Tajemnica kontroli powodzi w Naujan: Kiedy odpowiedzialność spływa w dół rzeki

W ostatnich dniach wielu czytelników pisało do tej rubryki, wyrażając rosnące zaniepokojenie: że rozwijająca się kontrowersja wokół wątpliwych projektów przeciwpowodziowych może zostać zepchnięta na bok przez głośniejsze nagłówki — od eskalacji napięć między sojuszem Stanów Zjednoczonych i Izraela a Iranem po ciągły wir krajowego dramatu politycznego, w tym rozmowy o impeachmencie i inne pilne sprawy narodowe.

To wzorzec, który Filipińczycy znają aż nazbyt dobrze. Wybucha publiczne oburzenie, rozpoczynają się śledztwa, a następnie uwaga po cichu przenosi się gdzie indziej. Osoby zamieszane często liczą właśnie na ten cykl, obstawiając, że notoryczna krótka pamięć polityczna kraju w końcu zamaże szczegóły i osłabi żądanie rozliczalności.

Wiadomości, które otrzymaliśmy, zawierają prostą prośbę: aby ta rubryka nadal utrzymywała tę sprawę w uwadze publicznej, nie jako akt rzecznictwa, ale jako przypomnienie, że infrastruktura finansowana przez podatników zasługuje na kontrolę długo po tym, jak cykl informacyjny przeszedł dalej. Rozliczalność w końcu rzadko pojawia się sama z siebie; musi być podtrzymywana przez uwagę publiczną.

Subtelna siła takiej rubryki jak Vantage Point polega na jej zdolności do wzmacniania nie tylko osobistej perspektywy tego autora, ale do służenia jako platforma do echa istotnych, choć często niesłyszanych obaw innych.

W ciągu ostatnich tygodni czytelnicy ze zweryfikowanymi adresami e-mail pisali do tej rubryki w odpowiedzi na nasze wcześniejsze śledztwo dotyczące kontrowersyjnych projektów przeciwpowodziowych w Naujan, Mindoro. Jedna wiadomość w szczególności pochodziła od osoby pochodzącej z tej prowincji, która obecnie pracuje w Metro Manila. Jej list oddaje dokładnie, dlaczego kontrola publiczna ma znaczenie. Nie pisała w języku pism procesowych czy raportów inżynieryjnych, ale z perspektywy zwykłego obywatela, który oczekuje czegoś bardzo prostego od rządu: kompetencji, rozliczalności i uczciwości.

Polecane

[Vantage Point] Test Naujan: Dlaczego śledztwo w sprawie korupcji nie powinno kończyć się na Sunwest

Czytelniczka, Arlene Raagas, skontaktowała się po przeczytaniu naszej wcześniejszej rubryki na temat kontrowersyjnego projektu drogi-grobli wzdłuż rzeki Mag-Asawang Tubig. To, na co zwróciła uwagę, zasługuje na uwagę — nie dlatego, że rozstrzyga sprawę, ale dlatego, że podkreśla rodzaj pytań, które sami obywatele teraz zadają na temat tego, jak projekt przeciwpowodziowy o wartości 289,5 mln peso mógł się rozwinąć na oczach wszystkich, a lokalni urzędnicy teraz twierdzą, że wiedzieli o nim niewiele. 

Sam projekt już przyciągnął uwagę śledczych i stał się częścią postępowania sądowego, którym obecnie zajmuje się wiele wydziałów Sandiganbayan. Według Arlene szokujące jest wyjaśnienie przedstawione przez burmistrza Naujan, Henry'ego Joela Tevesa, który podobno powiedział Niezależnej Komisji ds. Infrastruktury (ICC), że rząd miejski nie mógł zastosować się do wezwania sądowego domagającego się dokumentów projektu, ponieważ nie miał żadnych do przedstawienia. Według oświadczenia burmistrza, nie wydano pozwolenia na budowę wykonawcy Sunwest Inc., ponieważ nie złożono w ogóle wniosku o pozwolenie w gminie.

Innymi słowy, obrona samorządu lokalnego opiera się na osobliwym twierdzeniu: że główna konstrukcja przeciwpowodziowa została zbudowana na jego terytorium bez formalnego zaangażowania władz miejskich w proces wydawania pozwoleń.

Dla każdego, kto zna sposób, w jaki infrastruktura jest zazwyczaj realizowana na Filipinach, twierdzenie to natychmiast budzi pytania. Nawet gdy projekty są finansowane i nadzorowane przez Departament Robót Publicznych i Autostrad (DPWH), koordynacja z samorządami lokalnymi jest zwykle nieunikniona. Ciężki sprzęt musi przemieszczać się drogami miejskimi. Działania budowlane wpływają na barangaje. Lokalne biura inżynieryjne monitorują zgodność z zasadami zagospodarowania przestrzennego i bezpieczeństwa. A politycznie projekty infrastrukturalne rzadko są niewidzialnymi wydarzeniami; często są traktowane jako kamienie milowe dumnie prezentowane przed wyborcami.

Czytelniczka wyraziła niedowierzanie w koncepcję, że projekt takiej skali mógł być realizowany bez wiedzy władz miejskich. Jej reakcja odzwierciedla powszechnie podzielaną rzeczywistość w lokalnej polityce: gdy projekty infrastrukturalne są uruchamiane, politycy zazwyczaj chętnie się z nimi kojarzą. Ceremonie rozpoczęcia budowy, przecinanie wstęg i inspekcje terenu nie są rzadkością — są niemal zawsze oczekiwane. Dlatego obecne twierdzenie o oficjalnej niewiedzy wydaje się trudne do pogodzenia z kulturą polityczną związaną z rozwojem infrastruktury.

Narrację dodatkowo komplikuje obecność wcześniejszych komunikatów publicznych przypisywanych samemu burmistrzowi Tevesowi. Już w 2023 roku posty z jego oficjalnych kanałów mediów społecznościowych opisywały planowaną inicjatywę przeciwpowodziową wzdłuż rzeki Mag-Asawang Tubig — drogę-groblę w stylu esplanady obejmującą barangaje San Andres, Tagumpay i Inarawan, z projektem porównywanym do deptaku Roxas Boulevard.

Burmistrz Naujan Joel Teves (czwarty od lewej) przewodzi ceremonialnej ceremonii rozpoczęcia budowy projektu Mega Dike Flood Control w Barangay Tagumpay, Naujan, Oriental Mindoro, jak widać na tym zdjęciu Biura Informacji Publicznej Naujan opublikowanym przez Filipińską Agencję Informacyjną 8 maja 2023 r. Dzięki uprzejmości PIA/Naujan PIO

Te publicznie dostępne opisy, które ta rubryka przeanalizowała, wykazują uderzające podobieństwo pod względem lokalizacji, koncepcji i harmonogramu do projektu obecnie objętego śledztwem. Czy odnoszą się one do tego samego przedsięwzięcia, czy do oddzielnych faz szerszego planu ograniczania powodzi, to kwestia, którą może wyjaśnić tylko kompletna dokumentacja projektu. Ale dopasowanie jest na tyle precyzyjne, by postawić bardziej fundamentalne pytanie: jak projekt publicznie opisywany na poziomie koncepcyjnym później pojawia się jako administracyjnie nieudokumentowany?

Jeśli te posty dokładnie opisują ten sam projekt, który jest obecnie przedmiotem śledztwa, wtedy narracja o nieznajomości przez władze miejskie staje się trudniejsza do wyjaśnienia.

Poza polityką optyki leży bardziej techniczna kwestia dotycząca wymogów dotyczących pozwoleń. Zgodnie z sekcją 301 Krajowego Kodeksu Budowlanego Filipin, wykonawcy podejmujący działalność budowlaną zazwyczaj zobowiązani są do uzyskania odpowiednich pozwoleń i koordynacji z lokalnymi władzami. Choć niektóre krajowe prace infrastrukturalne mogą podlegać specjalistycznym procedurom, duch przepisu jest prosty: samorządy lokalne muszą być świadome głównych projektów na swoim terytorium ze względu na ich wpływ na lokalne wykorzystanie gruntów, bezpieczeństwo publiczne i planowanie rozwoju.

W praktyce ta koordynacja zwykle odbywa się na długo przed wylaniem betonu czy przesunięciem ziemi.

Właśnie tutaj kontrowersja Naujan przesuwa się z wąskiej kwestii technicznej do szerszego pytania o zarządzanie. Jeśli władze miejskie rzeczywiście nie miały żadnych zapisów pozwoleń, nasuwa się możliwość, że właściwa koordynacja mogła nie mieć miejsca. Ale jeśli lokalni urzędnicy faktycznie byli świadomi projektu i teraz się od niego dystansują, kwestią staje się rozliczalność, a nie nadzór.

Oba scenariusze sugerują niepokojącą lukę w systemie.

Dodatkowo komplikuje harmonogram struktura administracyjna gminy w okresie, gdy projekt podobno był realizowany. Stanowisko administratora miejskiego — urzędu odpowiedzialnego za nadzorowanie codziennej koordynacji pomiędzy departamentami miejskimi — zajmowała w tym czasie Stephanie "Phanie" Teves-Wong, córka burmistrza. Jej kadencja podobno trwała od sierpnia 2023 r. do września 2024 r., kiedy ustąpiła, aby prowadzić kampanię wyborczą gdzie indziej.

Administratorzy miejscy zazwyczaj mają za zadanie nadzorować mechanizm operacyjny samorządu lokalnego. Ich urzędy koordynują departamenty, ułatwiają realizację projektów i zapewniają skuteczne realizowanie polityk miejskich. Choć taki układ nie jest rzadkością w filipińskiej polityce, podnosi uzasadnione pytania o przepływ informacji w ramach władz miejskich w okresie, gdy realizowany był projekt przeciwpowodziowy.

Same w sobie te pytania nie dowodzą winy. Jednak podkreślają krytyczną potrzebę przejrzystości w publicznych projektach infrastrukturalnych.

Systemy przeciwpowodziowe nie są symbolicznymi projektami. Budowane są po to, by chronić życie, domy i środki utrzymania w społecznościach, które regularnie stają w obliczu zagrożenia ulewnych deszczy i wezbranych rzek. Gdy takie projekty zostają uwikłane w zarzuty nieprawidłowości lub administratywnego zamieszania, opinia publiczna zasługuje na jasne wyjaśnienia — a nie wymijające narracje o brakujących pozwoleniach czy nieobecnych dokumentach.

To właśnie dlatego zaangażowanie czytelników ma znaczenie. Obywatele często widzą szczegóły, które formalne śledztwa odkrywają dopiero później. Ich obserwacje stają się wczesnymi sygnałami problemów, które w przeciwnym razie mogłyby pozostać pogrzebane pod oficjalnymi dokumentami.

W tym przypadku list czytelniczki po prostu postawił pytanie, które wielu innych zaczyna teraz zadawać: jak projekt przeciwpowodziowy o wartości 289,5 mln peso może być realizowany w gminie, której własne władze twierdzą, że nie miały pojęcia, że się to dzieje? – Rappler.com

Polecane

Sunwest Zaldy'ego Co zdobywa projekty DPWH o wartości 6 mld peso w Leyte — wszystkie w okręgu Romualdez

Kliknij tutaj, aby zobaczyć więcej artykułów Vantage Point.