Wikus Kruger, University of Cape Town
Południowoafrykański producent paneli słonecznych, ARTsolar, pozywa rząd i kilku deweloperów energii odnawialnej. Sprawa dotyczy zasad lokalnej zawartości w projektach energii odnawialnej. ARTsolar twierdzi, że zainwestował w nowe moce produkcyjne, ponieważ oczekiwał, że te zasady doprowadzą do zamówień na lokalnie montowane panele słoneczne. To się nie stało.
Wikus Kruger od 15 lat bada finansowanie i zamówienia w zakresie energii odnawialnej w Afryce. Twierdzi, że sprawa sądowa ARTsolar wskazuje na głębszy problem polityczny. Wymogi dotyczące lokalnej produkcji dodano do południowoafrykańskiego programu energii odnawialnej bez jasnej strategii przemysłowej. Rząd stworzył obowiązki, ale nie warunki potrzebne do sukcesu lokalnej produkcji. Rezultatem był konflikt między producentami, deweloperami i państwem – oraz działania lokalizacyjne, które przyniosły znacznie mniej niż oczekiwano.
Dlaczego sprawa sądowa ARTsolar to coś więcej niż tylko batalia prawna?
Spór podkreśla powszechny błąd polityczny. Rząd potraktował zasady lokalnej zawartości tak, jakby były strategią przemysłową.
W ramach południowoafrykańskich programów zamówień w zakresie energii odnawialnej projekty muszą spełniać progi lokalnej zawartości. Zazwyczaj oznacza to wydawanie co najmniej 35% całkowitej wartości projektu na lokalnie wytworzone towary i usługi. Zasady pozwalają również na formalne zwolnienia, gdy lokalni dostawcy nie mogą wyprodukować wystarczającej ilości sprzętu, dostarczyć go wystarczająco szybko lub spełnić standardów technicznych. Spór ARTsolar wydaje się koncentrować na tym, jak te zwolnienia zostały przyznane i czy były uzasadnione.
Ale głębszy problem kryje się za argumentami prawnymi. Zasady lokalnej zawartości zostały wprowadzone same w sobie, bez szerszego planu budowania przemysłu.
Ponieważ nie było takiego planu, wiele praktycznych pytań pozostało bez odpowiedzi. Czy fabryki otrzymają stałe zamówienia? Czy projekty staną się droższe lub zostaną opóźnione? Co to będzie oznaczać dla cen energii elektrycznej? Gdy te pytania zostały zignorowane, problemy były nieuniknione. Zwolnienia stały się powszechne, a spory podążyły za nimi.
Ten wzorzec nie ogranicza się tylko do energii słonecznej. W południowoafrykańskim sektorze energii wiatrowej producenci również zainwestowali w lokalne fabryki w odpowiedzi na sygnały zamówieniowe. Chociaż energia wiatrowa i słoneczna to różne branże, stanęły przed podobnymi ryzykami. Kilku producentów komponentów wiatrowych zamknęło się w wyniku opóźnionych lub anulowanych rund przetargowych.
Patrząc w ten sposób, sprawa ARTsolar to nie tylko kwestia przestrzegania zasad. Pokazuje, co się dzieje, gdy narzędzia zamówień są używane same w sobie, bez jasnego planu przemysłowego, który by je wspierał.
Co to mówi o strategii przemysłowej energii odnawialnej Republiki Południowej Afryki?
Polityki energii odnawialnej Republiki Południowej Afryki wymieniają wiele celów, ale niewiele jasnych priorytetów. Nie ma jednego organu rządowego odpowiedzialnego za rozwój zielonego przemysłu. Różne departamenty zajmują się energią, handlem, umiejętnościami i finansami, ale często pracują w silosach.
Ma to znaczenie, ponieważ budowanie przemysłów produkcyjnych jest trudne. Globalne doświadczenie pokazuje, jak wymagająca może być lokalizacja. Chiny na przykład są światowym liderem w produkcji paneli słonecznych. Ich sukces wynikał z dziesięcioleci starannego planowania w całej gospodarce.
Chiny nie polegały wyłącznie na zasadach lokalnej zawartości. Rząd zapewnił stały popyt na energię słoneczną. Wspierał eksport. Zapewniał tanią i niezawodną energię dla fabryk. Oferował długoterminowe finansowanie, które pozwoliło firmom rosnąć z czasem.
Państwo chroniło również kluczowe branże w inny sposób. Inwestowało w umiejętności i badania. Stosowało środki handlowe w celu ochrony lokalnych producentów. Ściśle koordynowało działania na szczeblu krajowym i lokalnym. Powiązało produkcję paneli z chemikaliami, maszynami, logistyką i rynkami eksportowymi. To pomogło firmom szybko skalować działalność i pozostać konkurencyjnymi.
Lekcja dla Republiki Południowej Afryki nie polega na kopiowaniu Chin. Polega na uznaniu, że konkurowanie na globalnych rynkach produkcyjnych wymaga koordynacji, skali i silnych instytucji. To wykracza daleko poza dodawanie zasad lokalnej zawartości do zamówień.
Dlaczego opłacalna, niezawodna energia elektryczna jest tak ważna dla rozwoju Republiki Południowej Afryki?
Istnieją mocne dowody na to, że niezawodna i przystępna cenowo energia elektryczna stanowi podstawę wzrostu, inwestycji i tworzenia miejsc pracy. Jest to szczególnie prawdziwe w sektorach energochłonnych.
Plany rozwoju Republiki Południowej Afryki nadal w dużej mierze opierają się na górnictwie, przetwórstwie minerałów, podstawowej produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym. Te sektory zależą od stabilnej i rozsądnie wycenionej energii.
Gdy energia elektryczna staje się zawodna lub droga, firmy ograniczają działalność. Opóźniają inwestycje lub całkowicie się zamykają.
Niektóre bogate kraje mogą poradzić sobie z wysokimi cenami energii elektrycznej, ponieważ zbudowały swoją bazę przemysłową, gdy energia była tania. Dziś mogą bardziej polegać na usługach i produkcji o wysokiej produktywności. Republika Południowej Afryki nie jest jeszcze w tej pozycji.
W dającej się przewidzieć przyszłości przystępna cenowo energia elektryczna pozostaje kluczowym warunkiem wzrostu. Dlatego działania lokalizacyjne muszą być projektowane ostrożnie: podnoszenie kosztów energii elektrycznej, zanim gospodarka będzie mogła je wchłonąć, grozi podważeniem samego rozwoju, który mają wspierać.
Co jest potrzebne do zwiększenia lokalizacji?
Międzynarodowe doświadczenia pokazują, że produkcja energii odnawialnej odnosi sukces tylko tam, gdzie rządy tworzą odpowiednie warunki. Firmy potrzebują przewidywalnego popytu, przystępnej energii, wykwalifikowanych pracowników i dostępu do finansowania. Polityka musi również być skoordynowana w zakresie energii, handlu i przemysłu.
Tych wyborów nie można dokonać bez zrozumienia ich szerszych skutków ekonomicznych. Lokalizacja nie wpływa tylko na fabryki. Wpływa również na ceny energii elektrycznej i decyzje inwestycyjne w całej gospodarce.
Niedawnym przykładem jest 10% cło importowe na panele słoneczne wprowadzone w 2024 roku. Podobnie jak zasady lokalnej zawartości, taryfa może być użytecznym narzędziem polityki przemysłowej. Ale tylko wtedy, gdy jest częścią szerszej strategii.
Wprowadzona sama w sobie, taryfa nie mogła stworzyć konkurencyjnego przemysłu produkcji słonecznej. To, co mogła zrobić, to podnieść koszt energii.
To kolejny przykład polityki stosowanej fragmentarycznie. Poszczególne narzędzia były używane bez jasnego planu, jak pasują do siebie lub jak wpłyną na system elektroenergetyczny jako całość.
Republika Południowej Afryki prawdopodobnie zobaczyłaby większe korzyści, koncentrując się na obszarach, w których już ma przewagę. Obejmują one konstrukcję, inżynierię i komponenty równoważenia instalacji, takie jak kable, struktury montażowe, falowniki i transformatory.
Kraj jest również silny w sprzęcie sieciowym, operacjach i konserwacji oraz rozwoju projektów. Te działania tworzą wiele miejsc pracy, budują użyteczne umiejętności i wspierają szybszą ekspansję przystępnej cenowo energii.
Wreszcie, strategia przemysłowa powinna uwzględniać cały system elektroenergetyczny. Rozbudowa sieci Republiki Południowej Afryki przez Plan Rozwoju Przesyłu i Niezależne Projekty Przesyłowe oferuje możliwości zaangażowania lokalnych firm w stal, sprzęt elektryczny, budowę i konserwację. Ale obecne struktury zamówień i kontraktowe często faworyzują większych, międzynarodowych graczy. To pozostawia lokalne firmy techniczne utknięte w małych, drugorzędnych rolach zamiast dać im znaczącą pracę i możliwości rozwoju.
Sporu ARTsolar nie należy sprowadzać do opowieści o bohaterach i czarnych charakterach. Należy go traktować jako ostrzeżenie: bez spójnej strategii przemysłowej działania lokalizacyjne będą nadal rozczarowywać.
Wikus Kruger, Badacz w dziedzinie energii odnawialnej, University of Cape Town
Ten artykuł został opublikowany ponownie z The Conversation na licencji Creative Commons. Przeczytaj oryginalny artykuł.
