Porównaj i zestawiaj Turcję z Iranem

Są sąsiadami dotkniętymi suszą, mają w przybliżeniu taką samą liczebność populacji i oba leżą w strefach trzęsień ziemi.

Pierwszy ma niewielkie rezerwy ropy naftowej i gazu, ale pomimo złego zarządzania gospodarczego był 17. największą gospodarką na świecie w 2024 roku. Drugi ma trzecie co do wielkości rezerwy ropy naftowej i drugie co do wielkości rezerwy gazu na świecie, ale znajduje się w środku czwartego dużego kryzysu politycznego w ciągu niecałych 20 lat – i jest znacznie uboższy niż pierwszy.

Porównajmy Turcję z Iranem.

Stopy procentowe w Turcji wynoszą obecnie karnych 38 procent, a inflacja nadal utrzymuje się na poziomie 31 procent. Mimo to MFW określa PKB per capita na nieco ponad 18 000 dolarów. Dla osób pracujących miesięczna płaca minimalna została podniesiona do 28 000 lirów (655 dolarów).

Nikt nie określiłby Recepa Tayyipa Erdoğana, który tłumił stopy procentowe i rozdawał pieniądze w okresie przed wyborami w 2023 roku, jako rozsądnego zarządcy gospodarczego, ale wzrost w tym roku prognozowany jest na ponad 3 procent.

Jak to możliwe? Jedną z głównych odpowiedzi jest kwitnący i odporny turecki Mittelstand – średnie przedsiębiorstwa, zazwyczaj rodzinne, znane z niewielką przesadą jako Tygrysy Anatolijskie. Od Iraku przez Somalię po Libię i Egipt tureckie firmy są biegłe w identyfikowaniu nisz w kraju i za granicą. Dostęp do kapitału nie stanowi problemu. Banki udzielające kredytów Tygrysom są również w większości profesjonalne i solidne.

Ambicja jest namacalna. Uderzające jest to, że zawsze jest rzecznik dla każdego sektora tureckiej gospodarki, jaki można sobie wyobrazić – turystyki, jubilerstwa, rolnictwa – gotowy do prezentowania, sprzedawania i komentowania dla naszego doskonałego korespondenta z Turcji Williama Sellarsa.

A potem jest Iran. Tutaj PKB per capita wynosi nieco ponad 4000 dolarów. Tak, jest to w dużej mierze zniekształcone przez szybko tracącą na wartości walutę. Wczoraj rial osiągał 141 950 tomanów za dolara, według strony Bonbast (która przelicza używając 10 riali na toman). Zwykli Irańczycy są maltretowani.

29 grudnia prezes banku centralnego podał się do dymisji po tym, jak prezydent Masoud Pezeshkian nakazał ujednolicenie wielu poziomów kursów wymiany. Dwa dni wcześniej bazaarisi rozpoczęli strajk, ponieważ korzystali z arbitrażu dostępnego w starym systemie, ale w ten sposób wywołali dwa tygodnie zamieszek, w których zginęło setki, a może tysiące osób.

Iran dzieli wiele cech Turcji – podobnie jak Egipt, Maroko i Syria, które wszystkie mają silne tradycje kupieckie. Jeśli ludzie zdołają zrzucić kajdany klerykalnej elity i jej goryli z Gwardii Rewolucyjnej, czeka ich znacznie, znacznie bardziej prosperująca przyszłość.

Uderzającą lekcją z Turcji jest to, że rzeczy nie muszą być doskonałe, aby gospodarki prosperowały – ale trzeba pozwolić innym dołączyć do zabawy.

Większość państw Bliskiego Wschodu, w tym Iran, charakteryzuje się silnymi tendencjami monopolistycznymi i zazdrosnymi władzami. Ale Turcja w większości pozwala i zachęca do konkurencji.

Pamiętaj: jeśli możesz utrzymać 5-procentowy wzrost przez 14 lat, twoja gospodarka podwoi swoją wielkość. Pozwól Tygrysom rozkwitać.

Dalsza lektura:

• Simon Henderson: Iran 1978 – spojrzenie wstecz jest wspaniałą rzeczą
• Groźba taryfowa Trumpa wobec Iranu budzi zaniepokojenie w Turcji i w Zatoce
• Matein Khalid: Kryzys w Iranie uderzy w rynki energetyczne i globalne aktywa ryzykowne