Marcos stoi przed najtrudniejszym rokiem

Presja ze strony wysoce niezadowolonej opinii publicznej będzie narastać na prezydenta Ferdinanda Marcosa Jr., aby wysłać winnych do więzienia w najgorszym skandalu korupcyjnym, jaki dotknął kraj od dziesięcioleci. Około 1,3 miliarda dolarów (79 miliardów peso) prawdopodobnie zostało straconych na fikcyjne projekty kontroli powodzi oraz te, które ledwo zostały ukończone (2016-2025), przy czym od 25% do 70% kosztów projektu trafiło na łapówki.

Marcos stoi przed swoim najtrudniejszym rokiem. Gospodarka spowolniła, a wzrost spadł do najniższego poziomu od czterech lat, zaufanie publiczne zostało nadszarpnięte, a notowania prezydenta gwałtownie spadły. Rozmowy są pełne frustracji i gniewu, że wielkie ryby — i wieloryby — nie są jeszcze za kratkami, wbrew obietnicy prezydenta dotyczącej terminu bożonarodzeniowego.

Wiceprezydent Sara Duterte radzi sobie lepiej w sondażach, robiąc kapitał polityczny z tego bałaganu. Zagorzali zwolennicy Duterte będą kontynuować swoją kampanię dezinformacyjną w mediach społecznościowych, trollować Marcosa i oszukiwać opinię publiczną, że Duterte nie skorzystali z łupów z kontroli powodzi. To nieprawda. (Możesz przeczytać niektóre artykuły prasowe o ich zaangażowaniu tutaj i tutaj.)

Grzech pierworodny

Kiedy Marcos ujawnił głównych wykonawców, którzy opanowali projekty kontroli powodzi w całym kraju, powiedział, że rozpoczął coś „przełomowego... aby zmienić cały system". Doprowadziło to do czegoś dużego, czego nie przewidział: odkrycia grabieży budżetu, grzechu pierworodnego. Zgłosił systemową grabież budżetu narodowego kraju, najwyraźniej nie znając jej skali, zakresu zaangażowania swoich krewnych i kluczowych sojuszników — oraz tego, że ostatecznie doprowadzi to do jego progu.

Jako dyrektor naczelny Marcos popełnił poważne zaniedbanie, nie nadzorując integralności procesu budżetowego i faktycznie przewodniczył bezczelnemu grabieżowi funduszy kraju.

Czy jego sekretarz budżetu, Amenah Pangandaman, była współuczestnikiem? Jej biuro przygotowało Narodowy Program Wydatków (NEP), zwany również budżetem prezydenta, ale nie zgłosiła ogromnych kawałków, które zostały zdjęte i przekierowane do projektów kontroli powodzi. Jak mogła zignorować masowe cięcia z NEP, które osiągnęły 395 miliardów peso w 2023 roku, wzrosły do 564,5 miliarda peso w 2024 roku i zmniejszyły się do 487 miliardów peso w 2025 roku? Są to dane dostarczone przez byłego sekretarza budżetu Florencio "Butcha" Abada na podstawie jego przeglądu dostępnych raportów komisji konferencji dwuizbowej lub raportów dwuizbowych.

Musisz zobaczyć

Na placu publicznym: Perspektywy polityczne na 2026 rok

Zsumuj to i w ciągu pierwszych trzech lat Marcosa na urzędzie ustawodawcy z obu izb Kongresu odcięli łącznie 1,4 biliona peso z tortu i przenieśli je do różnych programów — głównie kontroli powodzi — i agencji, przy czym Departament Robót Publicznych i Autostrad (DPWH) otrzymał najwięcej. Abad podzielił się tym i innymi ustaleniami w wykładzie, który wygłosił w Ateneo School of Government.

Wzorce cięć i przekierowań

Oto wzorzec, który się wyłonił: cięcia i przekierowania zostały dokonane przez komisję dwuizbową, grupę senatorów i przedstawicieli Izby, która uzgadnia wersje obu izb ustawy o ogólnych środkach — NEP, złożonej w Kongresie — w nieprzejrzystym procesie ukrytym przed opinią publiczną. Miliardy peso zostały zabrane z projektów wspomaganych przez zagranicznych (filipiński fundusz odpowiednika do zatwierdzonych projektów); funduszu emerytalnego i gwarancyjnego wojska i personelu mundurowego; różnego funduszu personelu i świadczeń obejmującego wszystkie agencje rządowe; Philhealth; modernizacji Sił Zbrojnych Filipin; i Narodowego Funduszu Zmniejszania Ryzyka Klęsk Żywiołowych i Zarządzania — i zostały przekierowane do ich świńskiego: kontroli powodzi i ich ulubionej agencji, DPWH.

To jest „nowy schemat grabieży funduszy publicznych poprzez proces ustawodawstwa budżetowego z warstwową komisją konferencji dwuizbowej jako głównym generatorem świńskiego", powiedział Abad.

Senat i Izba Reprezentantów (HOR) przyznały sobie miliardy, a także Biuro Prezydenta (OP), zwiększając swoje budżety w porównaniu z 2016 rokiem o 458% (OP), Senat o 275%, a HOR o 380%.

Programy rozdawnicze były mocno finansowane, kierowane przez Departament Pomocy Społecznej i Rozwoju (DSWD), Departament Pracy i Zatrudnienia oraz Departament Zdrowia. Różne formy ayuda, drogi politycznego patronatu, zostały przebrane w te nieporęczne akronimy: AICS lub Pomoc dla Osób w Sytuacjach Kryzysowych, AKAP lub Ayuda para sa Kapos ang Kita), MAIFIP lub Pomoc Medyczna dla Ubogich i Niezdolnych Finansowo Pacjentów oraz TUPAD lub Tulong Panghanapbuhay sa Ating Disadvantaged/Displaced Workers.

Wszystko to jest bezprecedensowe pod względem wielkości zaangażowanych funduszy publicznych, powiedział Abad, oraz udziału wysokich urzędników, którzy ostatecznie zrezygnowali ze swoich stanowisk — były przewodniczący Martin Romualdez (pozostaje członkiem Kongresu), były kongresmen i przewodniczący potężnej komisji środków Zaldy Co, sekretarz DPWH Manuel Bonoan, sekretarz wykonawczy Lucas Bersamin i Pangandaman.

Co teraz?

Aby odzyskać zaufanie publiczne, Marcos musi osiągnąć dwie rzeczy: pociągnąć winnych do odpowiedzialności, szczególnie wysokich urzędników, oraz zinstytucjonalizować reformy, aby proces budżetowy był przejrzysty i wzmocnić jego nadzór. Zadanie, które sobie wyznaczył, wykonanie „poważnej operacji... aby wyciąć raka", wymaga niczego mniej.

Do tej pory dwóch wykonawców i ośmiu urzędników DPWH zostało aresztowanych i staje przed sądem. Żaden wybrany urzędnik ani były członek gabinetu nie jest za kratkami.

Marcos wydaje się być ograniczony, ponieważ cień jego kuzyna, Romualdeza — pod którego nadzorem nastąpiła grabież budżetu — wisi nad nim. Marcos powiedział, że chciał zdemontować system, który umożliwił korupcję na dużą skalę, system, na którego szczycie się znajdował. W tym procesie został zalany, depczący wodę, gdy konfrontuje się z bezkarnością, z jaką jego kuzyn i sojusznicy ograbili skarbiec publiczny.

Ponadto kongresmen Sandro Marcos, syn prezydenta, i Romualdez skorzystali najbardziej z nieporęcznie brzmiących „alokacji" lub nowego świńskiego z DPWH.

Musisz zobaczyć

Jaka jest formuła algorytmiczna dla budżetu alokacyjnego DPWH?

W obszarze reform Marcos ma możliwość współpracy z grupami społeczeństwa obywatelskiego, które rygorystycznie monitorowały obrady dwuizbowe. Wezwały one do stworzenia „Serwera Otwartej Przejrzystości Budżetowej", do którego opinią publiczna może uzyskać dostęp oraz włączenia komitetów wielosektorowych do przeglądu budżetu na 2027 rok już na etapie przygotowania.

Dzwony alarmowe

Ta katastrofa spowodowana przez człowieka rzuciła jaskrawe światło na słabe przywództwo Marcosa. Nie nadał tonu dla czystego, świadomego korupcji rządu, ponieważ sam stoi na niskim gruncie moralnym, przyćmionym reputacją swojego zmarłego ojca.

Ponadto jest oderwany od podstaw zarządzania. Prezydent wydawał się nie być świadomy głównych zmian w najważniejszym akcie prawnym, który wspiera programy jego administracji: budżecie. Jak sam Marcos przyznał w szczerym przemówieniu w grudniu ubiegłego roku, sam był „zszokowany" „nadużyciami i poczuciem uprawnień", które miały miejsce.

Drugą wadą tego fiaska jest to: Zraniony przez wewnętrzne kłopoty, Marcos będzie rozproszony, jego uwaga zostanie odciągnięta od ciągłej agresji Chin na Zachodnim Morzu Filipińskim. Chiny najprawdopodobniej wyczują możliwość w tym czasie, gdy region stał się bardziej niestabilny, a interwencja USA w Wenezueli wywróciła międzynarodowy porządek oparty na zasadach, umożliwiając naszemu gigantycznemu sąsiadowi realizację planów zjednoczenia Tajwanu.

Ten naładowany moment dzwoni dzwonami alarmowymi dla Marcosa, który ma jeszcze dwa i pół roku na naprawienie bałaganu. Nie może już być to działalność jak zwykle. Powinien zrobić wszystko, co może, aby osiągnąć sprawiedliwość i reformy instytucjonalne, które przywrócą integralność procesu budżetowego. – Rappler.com