Kiedy polityka się chwieje, naród drży

Jeśli istnieje jeden wątek łączący dramat impeachmentu, niszczycielskie trzęsienie ziemi na Mindanao i powrót inflacji, jest nim rządzenie. I ma ono największe znaczenie wtedy, gdy naród jest pod presją.

Trwające zamieszanie w Senacie to nie tylko rywalizacja o stanowiska kierownicze, przewodnictwa w komisjach czy kontrolę instytucjonalną. Nabrało ono ogólnokrajowego znaczenia, ponieważ ostatecznie sprowadza się do jednej kwestii – postępowania w sprawie impeachmentu wiceprezydent Sary Duterte. Zgodnie z Konstytucją Senat pełni rolę sądu w procesie impeachmentu, a marszałek Senatu przewodniczy temu procesowi. Ktokolwiek kontroluje Senat, nieuchronnie wpływa na środowisko, w którym taki impeachment będzie przebiegał.

To wyjaśnia intensywne manewry wokół kierownictwa Senatu, zmieniające się sojusze i próby przedstawiania samej instytucji jako oblężonej. To w gruncie rzeczy gra liczbami. Aktorzy polityczni rozumieją, że kontrola nad Senatem dziś może determinować krajobraz polityczny jutro.

Prezydentura Duterte w 2028 roku mogłaby ożywić uśpione kariery polityczne, przeształtować sojusze i potencjalnie ponownie otworzyć stare konflikty polityczne. Stawki są zatem ogromne, dlatego walka o kontrolę stała się tak zacięta.

Jednak podczas gdy politycy walczą o władzę, koszty w coraz większym stopniu ponosi naród.

SENAT POCHŁONIĘTY SAMYM SOBĄ
Niedawny spór o przywództwo wciągnął Senat w stan niepewności. Były Starszy Sędzia Stowarzyszony Antonio Carpio argumentował, że kwestie dotyczące składu Senatu i obliczania większości pozostają kluczowe dla określenia ważności zmian w kierownictwie. Konstytucja, orzecznictwo i precedensy senackie powinny kierować deliberacją Senatu w celu rozwiązania impasu.

Oczywiście Sąd Najwyższy mógł pomóc, ale odmówił interwencji w sporze dotyczącym sesji Senatu z 3 czerwca, pozostawiając w praktyce spór do rozstrzygnięcia politycznego, a nie sądowego.

Rezultatem jest paraliż instytucjonalny.

Ważne przepisy prawne grożą opóźnieniem. Takie akty jak Wielka Karta Pracowników Zdrowia Barangay i ustawa o zakazie przetrzymywania w szpitalach wciąż oczekują na uchwalenie. Prawodawstwo dotyczące energii stało się coraz pilniejsze w obliczu niepewności na światowym rynku ropy. Dochodzenia w sprawie domniemanych nieprawidłowości w projektach przeciwpowodziowych są zagrożone zakłóceniami. Potwierdzenie kluczowych nominacji może również zostać odroczone.

Nie są to drobne niedogodności administracyjne. Wpływają na zdolność państwa do reagowania na kryzysy, utrzymania zaufania gospodarczego i świadczenia usług obywatelom.

Rządy zdobywają wiarygodność nie przez wygrywanie bitew politycznych, lecz przez rozwiązywanie problemów publicznych. Legislatura pochłonięta wewnętrznym konfliktem staje się mniej zdolna do właśnie tego.

Większe niebezpieczeństwo leży zatem nie w tym, kto zajmuje stanowisko marszałka Senatu, ale w tym, czy sama instytucja może nadal wypełniać swoje konstytucyjne obowiązki.

POTEM NASTĄPIŁO TRZĘSIENIE ZIEMI
Podczas gdy senatorowie kłócili się o kworum, podpisy i ustalenia dotyczące przywództwa, Mindanao przeżyło coś o wiele poważniejszego.

Trzęsienie ziemi o sile 7,8 w skali Richtera, które nawiedziło południowe Filipiny, przyniosło spustoszenie na skalę, która natychmiast wymagała ogólnokrajowej uwagi. Wstępne doniesienia wskazują na ponad 50 ofiar śmiertelnych, setki rannych i dziesiątki tysięcy wysiedlonych. Według doniesień na całym Mindanao dotkniętych jest blisko 90 000 osób.

Za każdą statystyką kryje się rodzina, która straciła dom, środki do życia lub bliską osobę.

Bezpośrednim wyzwaniem jest pomoc humanitarna. Żywność, schronienie, leki, czysta woda i służby ratunkowe muszą szybko dotrzeć do dotkniętych społeczności. Opóźnienia w operacjach pomocowych często decydują o tym, czy katastrofa pozostaje opanowana, czy przekształca się w przedłużającą się tragedię ludzką.

Jednak większe wyzwanie zaczyna się po tym, jak kamery odejdą.

Wstępne szacunki wskazują, że szkody w infrastrukturze wynoszą około 1 miliarda peso, a liczba ta prawdopodobnie znacznie wzrośnie w miarę jak oceny staną się bardziej kompleksowe. Drogi, mosty, szkoły, szpitale, systemy wodociągowe i budynki publiczne będą wymagały naprawy lub odbudowy.

Wszyscy wiedzą, że rehabilitacja jest zawsze droższa niż pomoc doraźna.

Właśnie tutaj dysfunkcja Senatu staje się szczególnie kosztowna. Odbudowa po katastrofie nie jest jedynie funkcją wykonawczą. Kongres odgrywa kluczową rolę w przyznawaniu funduszy, sprawowaniu nadzoru i uchwalaniu przepisów niezbędnych dla długoterminowej odporności.

Pytanie brzmi, czy Kongres może skupić się na krajowej odbudowie, będąc wciąż uwikłany w polityczną wojnę.

PRZESTRZEŃ FISKALNA KURCZY SIĘ
Trzęsienie ziemi nadchodzi w trudnym momencie dla finansów publicznych.

Dług rządu krajowego wzrósł do około 18,5 biliona peso, co odpowiada ponad 65% PKB. Roczne deficyty fiskalne wciąż średnio wynoszą około 1,5 biliona peso.

Problem jest wyraźnie strukturalny. Dochody rządowe w ostatnich latach wynosiły średnio jedynie około 16% PKB, podczas gdy wydatki utrzymywały się blisko 22% PKB. Luka była finansowana w dużej mierze poprzez pożyczki.

Ta rzeczywistość fiskalna ogranicza zdolność rządu do reagowania na katastrofy na dużą skalę bez dalszego powiększania długu narodowego, co sprawia, że priorytety legislacyjne stają się niezwykle krytyczne.

Zamiast wydawać kapitał polityczny na wewnętrzne spory, Kongres mógłby skupiać się na reformach bezpośrednio wzmacniających odporność na katastrofy. Proponowana filipińska ustawa budowlana zasługuje na pilne rozpatrzenie, ponieważ unowocześniłaby standardy budowlane i poprawiła odporność szkół, szpitali, mieszkań i infrastruktury krytycznej na trzęsienia ziemi i inne zagrożenia naturalne.

Podobnie nowelizacje Kodeksu samorządu lokalnego mogłyby zapewnić samorządom szybszy dostęp do funduszy klęsk żywiołowych i większą elastyczność w reagowaniu na lokalne sytuacje awaryjne, przy zachowaniu zabezpieczeń przejrzystości i odpowiedzialności.

Krajowa Rada ds. Redukcji Ryzyka Klęsk Żywiołowych i Zarządzania nimi wymaga również silniejszego wsparcia instytucjonalnego i budżetowego. Doświadczenia Filipin uczą nas, że niepowodzenia koordynacyjne podczas katastrof często wynikają nie z braku zaangażowania, lecz z niewystarczających zasobów, nieodpowiedniego sprzętu i słabej zdolności operacyjnej.

Trudno wyjaśnić ofiarom katastrof, dlaczego działania ratownicze są ograniczone przez braki łodzi gumowych, obiektów ewakuacyjnych, leków lub przeszkolonego personelu.

Jeśli Kongres zostanie ostatecznie zwołany na sesję nadzwyczajną w celu zatwierdzenia dodatkowego finansowania odbudowy, naród może tylko mieć nadzieję, że taka sesja nie stanie się kolejną areną konfrontacji politycznej.

INFLACJA WSTRZĄSA KAŻDYM GOSPODARSTWEM DOMOWYM
Podczas gdy trzęsienie ziemi jest geograficznie skoncentrowane na Mindanao, inflacja dotyka każde filipińskie gospodarstwo domowe.

Rynki finansowe mogą postrzegać dramat senacki jako polityczny szum, ale zwykli Filipińczycy martwią się o coś znacznie bardziej bezpośredniego: presyo, trabaho, at suweldo (ceny, praca i pensja).

Ceny rosną stale od końca 2025 roku. Inflacja przyspieszyła z 1,5% w listopadzie 2025 roku do 7,2% w kwietniu 2026 roku, zanim nieznacznie złagodniała do 6,8% w maju.

Poprawa jest mile widziana, ale przyznajmy, że niewystarczająca.

W ciągu pierwszych pięciu miesięcy 2026 roku średnia inflacja pozostała powyżej rządowego docelowego przedziału 2–4%. Bardziej niepokojący jest dalszy wzrost inflacji bazowej, która wyklucza zmienne ceny żywności i energii. Inflacja bazowa wzrosła z 3,9% w kwietniu do 4,1% w maju.

Ma to znaczenie, ponieważ podwyższona inflacja bazowa sugeruje, że presja cenowa staje się szersza i bardziej zakorzeniona.

Wyższe koszty paliwa coraz bardziej przenikają do transportu, produkcji, logistyki i wynagrodzeń. Gdy te efekty drugiej rundy staną się powszechne, inflacja staje się trudniejsza i kosztowniejsza do odwrócenia.

Wyzwanie nie jest zatem już ograniczone do tymczasowych szoków podażowych.

BSP NIE MOŻE WALCZYĆ SAM
Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) pozostaje pierwszą linią obrony kraju przed inflacją.

Utrzymanie zdecydowanego, opartego na dowodach stanowiska polityki pieniężnej jest niezbędne do utrzymania zakotwiczonych oczekiwań inflacyjnych. Rynki muszą pozostać przekonane, że bank centralny zrobi wszystko, co konieczne, aby sprowadzić inflację z powrotem do celu.

Jednocześnie prawdą jest, że polityka pieniężna nie może samodzielnie rozwiązać problemów po stronie podaży.

Stopy procentowe mogą zmniejszyć popyt. Ale nie mogą wyprodukować więcej ryżu, obniżyć globalnych cen ropy, odbudować zniszczonej infrastruktury ani odblokować łańcuchów dostaw.

Właśnie tutaj Kongres staje się niezbędny.

Senat mógłby przejrzeć aspekty ustawy o deregulacji rynku ropy naftowej, aby zapewnić rządowi większą elastyczność w zarządzaniu ekstremalną zmiennością cen ropy. Mógłby wzmocnić ukierunkowane i tymczasowe programy ochrony socjalnej dla wrażliwych gospodarstw domowych dotkniętych rosnącymi cenami.

Co ważniejsze, mógłby w końcu wyjść poza retorykę i dążyć do dawno zaległych reform w rolnictwie.

Filipiny nadal cierpią z powodu niewystarczających systemów nawadniania, niewystarczających dróg łączących gospodarstwa z rynkami, wysokich kosztów logistyki, ograniczonych badań rolniczych i niskiej produktywności. Słabości te przyczyniają się bezpośrednio do inflacji żywności i nadmiernej zależności od importu.

Bezpieczeństwo żywnościowe nie jest już jedynie kwestią rolniczą. Jest teraz imperatywem makroekonomicznym.

ŁĄCZĄC KROPKI
Bitwa o impeachment, trzęsienie ziemi na Mindanao i inflacja mogą wydawać się niezwiązane. Tak nie jest.

Wszystkie trzy stawiają to samo podstawowe pytanie: czy nasze instytucje mogą skupić się na rządzeniu, gdy naród potrzebuje ich najbardziej?

Proces impeachmentu wymaga wierności konstytucji i wiarygodności instytucjonalnej. Odbudowa po katastrofie wymaga skupienia legislacyjnego i dyscypliny fiskalnej. Kontrola inflacji wymaga skoordynowanych działań między władzami monetarnymi, Kongresem a władzą wykonawczą.

Żaden z tych celów nie może zostać osiągnięty, jeśli walki o władzę polityczną staną się głównym zajęciem rządu.

Senat wciąż może się odkupić. Może wzmocnić nadzór, walczyć z korupcją, poprawić przejrzystość w budżetowaniu, przyspieszyć reformy odporności na katastrofy i forsować przepisy odpowiadające codziennym troskom Filipińczyków.

Filipiny stają już w obliczu wystarczającej liczby wstrząsów zewnętrznych. Nie potrzebują samozadanego paraliżu.

Nieznaczne złagodzenie inflacji nie powinno rodzić samozadowolenia. Trzęsienie ziemi wymaga trwałej ogólnokrajowej reakcji. Proces impeachmentu musi przebiegać zgodnie z regułami konstytucyjnymi, a nie polityczną wygodą.

Wyzwanie stojące przed Senatem jest zatem większe niż rywalizacja o przywództwo czy arytmetyka impeachmentu. Chodzi o to, czy może wznieść się ponad interesy frakcyjne i odzyskać mądrość stanu, jakiej oczekuje się od instytucji ogólnokrajowej.

Kiedy ziemia pod Mindanao zadrżała, przypomniała nam, że niektóre niebezpieczeństwa są nieuniknione. Trzęsienia ziemi nie czekają na konsensus. Katastrofy nie zatrzymują się dla politycznych manewrów.

Ale dysfunkcja polityczna jest inna.

Nie jest nieunikniętą siłą natury. Jest stanem stworzonym przez ludzkie wybory i podtrzymywanym przez ludzką obojętność. To, co polityka zepsuła, polityka może naprawić, jeśli przywódcy wybiorą służbę ponad ambicje i mądrość stanu ponad spektakl.

Filipiny nie mogą przesunąć linii uskoku pod ziemią. Mogą jednak skorygować linie uskoku biegnące przez ich instytucje. Pytanie brzmi, czy nasi przywódcy będą działać, zanim nadejdzie następna wielka próba, czy też kryzys ponownie odniesie sukces tam, gdzie przywództwo zawiodło.

Diwa C. Guinigundo jest byłym wicegubernatorem ds. Sektora Monetarnego i Ekonomicznego Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP). Służył w BSP przez 41 lat. W latach 2001–2003 był zastępczym dyrektorem wykonawczym w Międzynarodowym Funduszu Walutowym w Waszyngtonie. Jest starszym pastorem Fullness of Christ International Ministries w Mandaluyong.