[OPINION] Tworzenie kryzysu konstytucyjnego

Były prezydent USA Barack Obama w książce The Audacity of Hope poczynił obserwację, która może okazać się szczególnie aktualna na Filipinach:

„(J)edną z zaskakujących rzeczy w Waszyngtonie jest ilość czasu poświęcanego na spory nie o to, jakie prawo powinno być, ale o to, jakie prawo jest. Najprostsza ustawa… może stać się przedmiotem zupełnie różnych interpretacji, w zależności od tego, z kim rozmawiasz…

„Częściowo jest to zamierzone – stanowi element złożonego mechanizmu kontroli i równowagi…

„Częściowo wynika to z natury samego prawa. Przez większość czasu prawo jest ustalone i jasne. Ale życie przynosi nowe problemy, a prawnicy, urzędnicy i obywatele debatują nad znaczeniem pojęć, które wydawały się oczywiste jeszcze kilka lat czy miesięcy temu. Bo ostatecznie prawa to tylko słowa na stronie – słowa, które bywają podatne na zmiany, nieprzejrzyste i równie zależne od kontekstu oraz zaufania, jak słowa w opowieści, wierszu czy obietnicy złożonej komuś; słowa, których znaczenia ulegają erozji, a niekiedy rozpadają się w mgnieniu oka."

W nadchodzących dniach senatorowie i inni urzędnicy państwowi, prawnicy, komentatorzy polityczni oraz zwykli obywatele będą debatować nad konstytucyjnością tego, co wydarzyło się w filipińskim Senacie. Obie strony będą wysuwać argumenty prawne. Przepisy konstytucyjne będą cytowane i analizowane. Regulaminy legislacyjne będą przywoływane. Odkryte zostaną kolejne historyczne precedensy.

Jednak najważniejsze pytanie może dotyczyć nie tego, co mówi Konstytucja i prawo, lecz tego, co się dzieje, gdy aktorzy polityczni przestają szanować ducha, który je ożywia.

Kontrowersje, które rozwinęły się w Senacie, ilustrują zjawisko, przed którym konstytucjonaliści od dawna ostrzegają: instytucje nie upadają wyłącznie dlatego, że prawa są łamane. Częściej słabną, ponieważ przywódcy polityczni odkrywają, ile można zrobić, technicznie pozostając w szarych strefach prawa.

Must Read

Post-Senate shakeup sees two sides still battling for control

Konstytucja z 1987 roku nie przewidywała i nie mogła przewidzieć każdej okoliczności. Podobnie regulamin Senatu nie może regulować każdego przejawu władzy. Dlatego w kluczowych momentach stabilność demokratyczna zależy od gotowości aktorów politycznych do samoograniczenia. Tymczasem taka powściągliwość wydaje się być coraz mniej powszechna wśród członków obecnego Senatu.

Kultura kultu

Senat znalazł się dziś w stanie paraliżu. Instytucja zaprojektowana jako organ deliberacyjny i kontrola nad władzą wykonawczą stała się zakładnikiem politycznych manewrów i osobistych ambicji. Zamiast wzmacniać Senat jako instytucję, Allan Peter Cayetano i jego koteria wydają się bardziej zainteresowani realizacją interesów frakcyjnych i osobistych kalkulacji politycznych.

To, co czyni obecną sytuację szczególnie niepokojącą, to fakt, że pokazuje ona, jak podatne na zagrożenia stają się instytucje, gdy osobiste ambicje biorą górę nad zasadami.

Twórcy Konstytucji z 1987 roku zakładali ogólnie, że ambitni politycy będą ze sobą rywalizować, jednak system przetrwa, ponieważ lojalność wobec instytucji będzie łagodzić osobiste ambicje.

Czego twórcy nie przewidzieli, to pojawienie się kultury politycznej, w której instytucje stają się podporządkowane osobowościom. Nie wyobrażali sobie koterii polityków gotowych poświęcić instytucjonalną integralność Senatu na rzecz kultu jednostki. Nie przewidzieli wybranych urzędników kalkulujących nie to, co najlepiej służy instytucji, do której należą, ale to, co najlepiej służy liderowi, którego przychylności szukają.

Obawa wyrażana przez wielu obserwatorów dotyczy nie tylko tego, czy działania Allana Petera Cayetano można obronić przez pryzmat określonej interpretacji regulaminu Senatu i prawa. Jak zauważył Barack Obama, prawa to ostatecznie tylko słowa na stronie. Ich znaczenie można rozciągać, kwestionować i reinterpretować.

Niebezpieczeństwo na horyzoncie

Głębsza obawa dotyczy wyraźnej determinacji Cayetano, by forsować te prawa i zasady poza ich zamierzone granice w dążeniu do celów politycznych. W ten sposób wydaje się gotowy prowokować – a nawet wywoływać – kryzys konstytucyjny, stawiając interesy osobiste i frakcyjne ponad instytucjonalną stabilność Senatu.

Działania Cayetano będą miały długoterminowe koszty. Za każdym razem, gdy upolitycznia procedury prawne dla realizacji własnych ambicji, zaufanie do instytucji ulega erozji. W końcu pytanie przestaje dotyczyć tego, czy dane działanie jest konstytucyjne. Pytanie staje się, czy sam porządek konstytucyjny może wytrzymać skumulowaną erozję zaufania.

To jest niebezpieczeństwo, przed którym stoi dziś Senat. 

Paraliż Senatu jest testem tego, czy integralność instytucjonalna wciąż ma znaczenie w filipińskiej polityce – czy też osobiste ambicje stały się wystarczająco silne, by przytłoczyć same instytucje mające je kontrolować. – Rappler.com