Jak Santa Marta pokazała światu nową drogę naprzód

Kolumbijska minister środowiska Irene Velez i holenderska minister ds. klimatu Stientje van Veldhoven na scenie podczas Międzynarodowej Konferencji w sprawie Sprawiedliwej Transformacji od Paliw Kopalnych w Santa Marta w Kolumbii.

AFP via Getty Images

Do tej pory międzynarodowa dyplomacja klimatyczna kształtowana była koniecznością osiągnięcia konsensusu wśród niemal 200 krajów, co utrudniało wyjście poza zobowiązania na wysokim szczeblu. Konferencja w Santa Marta odzwierciedliła inne podejście.

Współorganizowana przez Kolumbię i Holandię konferencja w kwietniu zgromadziła ponad 50 krajów reprezentujących znaczną część globalnego zapotrzebowania na energię i aktywności gospodarczej, a także przedsiębiorstwa, inwestorów i społeczeństwo obywatelskie. Celem nie było negocjowanie nowych globalnych zobowiązań, lecz określenie warunków finansowych, przemysłowych i politycznych niezbędnych do przeprowadzenia transformacji od paliw kopalnych.

Koalicja chętnych

Niedawna niestabilność geopolityczna i odnowiona zmienność na rynkach ropy i gazu wzmocniły ryzyko związane z dalszą zależnością od paliw kopalnych. Koalicja chętnych narodów w Santa Marta odzwierciedliła rosnące przekonanie, że dla wielu rządów pytanie coraz częściej brzmi: na ile gospodarki chcą pozostawać narażone na wstrząsy polityczne i bezpieczeństwa pochodzące z odległych regionów.

Większość obecnych krajów to gospodarki importujące energię, poszukujące większych działań na poziomie globalnym i krajowym w celu ochrony przed zmiennością cen paliw kopalnych. Fakt, że narody te stają się coraz bardziej zorganizowane wokół praktycznych aspektów transformacji, powinien być wyraźnym sygnałem, jak zmienia się status quo w energetyce.

Niedawno dyrektor wykonawczy Międzynarodowej Agencji Energetycznej Fatih Birol, komentując skutki obecnego kryzysu na Bliskim Wschodzie wokół Cieśniny Ormuz, stwierdził, że „wazon jest stłuczony, szkody zostały wyrządzone – bardzo trudno będzie poskładać kawałki na nowo. Będzie to miało trwałe konsekwencje dla globalnych rynków energii przez wiele lat".

Jednak debata o transformacji jest często zbyt uproszczona jako podział między ambicjami klimatycznymi a interesem gospodarczym, podczas gdy rzeczywistość jest bardziej złożona. Są dwie strony wymagające uwagi: jedna to rosnąca grupa krajów i przedsiębiorstw przyspieszających w kierunku czystszych systemów energetycznych; druga składa się z gospodarek, których przychody, miejsca pracy i finanse publiczne pozostają głęboko powiązane z produkcją paliw kopalnych.

Kraje produkujące paliwa kopalne również potrzebują planu działania

Wiarygodna transformacja nie może ignorować gospodarek producenckich i społeczności stojących przed strukturalnymi zmianami ekonomicznymi. Świat potrzebuje praktycznych ścieżek, które pomogą zdywersyfikować gospodarkę, przyciągnąć nowe branże i zarządzać malejącą zależnością od paliw kopalnych bez poważnych zakłóceń społecznych.

Jednocześnie gospodarki po stronie popytu – zależne od dużego importu paliw kopalnych – przyspieszają działania z powodów wykraczających poza pierwotny imperatyw redukcji emisji. Kraje coraz bardziej dostrzegają, że czysta energia, elektryfikacja, magazynowanie i nowoczesne sieci ukształtują kolejne pokolenie konkurencyjności gospodarczej, inwestycji i zdolności produkcyjnych.

Ostatnie sygnały z całego systemu energetycznego wskazują w tym samym kierunku. MAE wielokrotnie argumentowała, że globalny system energetyczny wchodzi w nową fazę, w której czysta elektryczność, elektryfikacja i efektywność przekształcają podstawowe trendy popytowe. Nawet bez idealnego globalnego dostosowania rynki i decyzje inwestycyjne już się poruszają.

Przedsiębiorstwa potrzebują pewności politycznej, by przeprowadzić elektryfikację

Przedsiębiorstwa dostrzegają to wyraźnie, ponieważ firmy często podejmują decyzje wyprzedzając cykle polityczne. Przyglądają się długoterminowym kosztom energii, zmienności, odporności łańcucha dostaw i pewności inwestycyjnej. Coraz częściej dostęp do przystępnej cenowo czystej energii elektrycznej staje się czynnikiem decydującym o tym, gdzie firmy wybierają inwestowanie i prowadzenie działalności. Jednak same rynki nie zapewnią transformacji energetycznej w wymaganej skali ani tempie.

Rządy wyznaczają kierunek, ramy polityki i zasady rynkowe, podczas gdy przedsiębiorstwa angażują kapitał, budują infrastrukturę i skalują technologie. Postęp zależy od tego, czy te dwa systemy będą współpracować skuteczniej, tak aby istniała spójność z tym, jak przedsiębiorstwa faktycznie inwestują, budują i działają. Przedsiębiorstwa mogą dostosować się do poważnych zmian przemysłowych, gdy kierunek jest jasny. To, co spowalnia inwestycje, to niepewność, niespójność polityki, odwroty i fragmentaryczne sygnały rynkowe.

To była kolejna ważna lekcja z Santa Marta – konferencja odzwierciedliła bardziej skoncentrowaną na wdrażaniu relację między decydentami politycznymi a sektorem prywatnym. Rozmowy coraz częściej skupiały się na praktycznych wymogach realizacji, w tym finansowaniu, infrastrukturze elektryfikacyjnej i przystępności cenowej.

Z konferencji wynikało również jasno, że transformacja będzie postępować szybko tylko wtedy, gdy konsumenci dostrzegą wyraźne korzyści. W wielu krajach energia elektryczna wciąż obciążona jest wyższymi podatkami i opłatami niż paliwa kopalne, co spowalnia upowszechnienie pojazdów elektrycznych, pomp ciepła i elektryfikacji przemysłowej. Dostosowanie zachęt politycznych i rynkowych ma kluczowe znaczenie.

W połowie konferencji w Santa Marta Francja ogłosiła swój plan transformacji od paliw kopalnych, uwzględniający strategię elektryfikacji, która przyniosłaby korzyści francuskim przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym, a także szerszej gospodarce. Koncepcja planu działania odejścia od paliw kopalnych, która zyskała poparcie na COP30 w Brazylii i pomogła ukształtować Santa Marta, doczekała się pierwszego przykładu krajowego wzorca.

Współpraca jest nadal cenna i nadal możliwa

Santa Marta miała znaczenie również z powodów wykraczających poza samą transformację energetyczną. W czasie, gdy napięcia geopolityczne, spory handlowe i rosnący nacjonalizm wywierają coraz większą presję na system międzynarodowy, konferencja pokazała, że kraje są nadal gotowe do współpracy w zakresie wspólnych długoterminowych interesów. Stabilne gospodarki i otwarte rynki zależą od przewidywalności, sprawnie funkcjonujących instytucji i współpracy między państwami. Gdy te słabną, zmienność szybko rozprzestrzenia się przez systemy energetyczne, łańcuchy dostaw, handel i inwestycje.

Konferencja nie usunęła pęknięć w porządku międzynarodowym, ale pokazała, że praktyczna współpraca między rządami, przedsiębiorstwami i instytucjami pozostaje możliwa nawet w bardziej rozdrobnionym świecie. Ma to znaczenie nie tylko dla polityki klimatycznej i energetycznej, ale dla szerszej wiarygodności opartego na zasadach systemu międzynarodowego w momencie, gdy jest on pod rosnącą presją.

Ten impuls polityczny musi teraz napędzać więcej regionalnych i krajowych planów działania na rzecz elektryfikacji – opartych na krajowych uwarunkowaniach i punktach wyjścia – z inwestycjami infrastrukturalnymi i reformami rynkowymi zdolnymi do skalowania wdrożenia w realnej gospodarce.

Rządy i przedsiębiorstwa dostosowane do realizacji, z konsumentami i odpornością gospodarczą w centrum zintegrowanego myślenia, mogą zbudować transformację, która jest wiarygodna ekonomicznie, wykonalna społecznie i zdolna do zapewnienia niższej zmienności, większego bezpieczeństwa energetycznego i bardziej stabilnych kosztów.

Source: https://www.forbes.com/sites/mariamendiluce/2026/05/26/how-santa-marta-showed-the-world-a-new-way-forward/