Có, các thượng nghị sĩ đã bị bắt trước đây trong khuôn viên Thượng viện

Quyết định của Thượng nghị sĩ Ronald "Bato" dela Rosa chấm dứt nhiều tháng vắng mặt tại thượng viện không chỉ nhằm ủng hộ cuộc đảo chính Thượng viện có lợi cho các thượng nghị sĩ thân Duterte. Động thái này còn nhằm bảo vệ ông khỏi nguy cơ bị Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) bắt giữ. 

Thực tế, chính ICC đã xác nhận vào thứ Hai, ngày 11 tháng 5, rằng họ đã phát lệnh bắt Dela Rosa — cựu Tổng giám đốc Cảnh sát Quốc gia Philippines dưới thời Rodrigo Duterte — liên quan đến các vụ giết người được cho là do Đội tử thần Davao (Davao Death Squad) thực hiện trong cuộc chiến chống ma túy của Duterte.

Năm 2025, Dela Rosa bị xác định là đồng phạm gián tiếp trong vụ án tội ác chống lại loài người của cựu tổng thống.

Căn cứ vào lệnh bắt giữ của Phòng Tiền xét xử I, cơ quan này có cơ sở hợp lý để tin rằng Dela Rosa đã lợi dụng vị trí Giám đốc cảnh sát thành phố Davao dưới thời Duterte "để tạo điều kiện cho các vụ giết người của DDS, đồng thời hình thành và triển khai phong cách chiến dịch cảnh sát được gọi là 'Tokhang' tại thành phố Davao, và sau đó áp dụng các chiến dịch này trên toàn quốc."

Vào tối thứ Hai, Chủ tịch Thượng viện mới đắc cử và đồng minh của Dela Rosa, Alan Peter Cayetano, tuyên bố ông sẽ không cho phép bắt giữ thượng nghị sĩ này trừ khi tòa án Philippines phát lệnh bắt.

Nhưng với lệnh bắt của ICC, liệu cái gọi là đặc quyền Thượng viện có thể bảo vệ Dela Rosa khỏi bị bắt hay không?

Play Video

Một truyền thống có từ lâu đời

Thượng viện lâu nay có thông lệ không cho phép bắt giữ trong khuôn viên của mình như một cử chỉ tôn trọng thể chế.

Đặc quyền này đã nhiều lần bị thách thức trong quá khứ, điển hình là trường hợp của một số cựu thượng nghị sĩ. 

"Đây là truyền thống do Chủ tịch Thượng viện Jovito Salonga khởi xướng khi tôi, với tư cách Bộ trưởng Tư pháp, cố gắng thực thi lệnh bắt Thượng nghị sĩ Juan Ponce Enrile vì tội phiến loạn," cựu thượng nghị sĩ Franklin Drilon chia sẻ với Rappler. Drilon từng giữ chức Bộ trưởng Tư pháp dưới thời tổng thống Corazon Aquino.

Theo báo Inquirer, Salonga đã ngăn các đặc vụ Cục Điều tra Quốc gia (NBI) thi hành lệnh bắt Enrile và cấm họ vào tòa nhà khi phiên họp Thượng viện đang diễn ra. Khi đó, Giám đốc NBI Alfredo Lim thậm chí đã đến tận văn phòng của Salonga để trình lệnh bắt, nhưng Salonga vẫn phản đối việc thực thi. 

Trong một trường hợp gần đây hơn, vào năm 2017, cựu thượng nghị sĩ Leila de Lima đã ở lại trong khuôn viên Thượng viện sau khi biết tin mình sắp bị bắt vì các vụ án ma túy do chính quyền Duterte đệ trình. 

Cựu Chủ tịch Thượng viện Koko Pimentel cho biết "quy tắc" của thượng viện quy định không được bắt giữ trong khuôn viên Thượng viện. Ông cũng nói rằng mối quan tâm hàng đầu của Thượng viện lúc đó là an toàn của bà De Lima. 

Truyền thống này lại một lần nữa bị thử thách khi chính quyền Duterte hủy bỏ lệnh ân xá của Trillanes được cấp năm 2010 và ra lệnh bắt ông vào năm 2018. Cựu Chủ tịch Thượng viện Tito Sotto đã viện dẫn thông lệ tương tự để bảo vệ Trillanes. 

"Tôi đã chỉ thị cho trưởng ban lễ tân: Dựa trên truyền thống của Thượng viện và để bảo vệ phẩm giá của Thượng viện, chúng tôi không thể để một thượng nghị sĩ bị bắt giữ trong khuôn viên Thượng viện. Nếu có thể hiểu rằng lãnh đạo Thượng viện đang tạm giam ông ấy, thì có thể hiểu theo nghĩa đó," ông Sotto phát biểu vào thời điểm đó.

Không tuyệt đối

Ông Drilon giải thích rằng chính sách liên quan đến việc bắt giữ thượng nghị sĩ không phải là quy định mà chỉ là truyền thống. "Chủ tịch Thượng viện có quyền tự quyết," cựu Chủ tịch Thượng viện cho biết.

Năm 2018, ông Sotto cũng nói rằng sự ưu tiên này có "giới hạn."

"Quan niệm rằng thượng nghị sĩ không thể bị bắt khi đang ở trong Thượng viện là một truyền thống không có tính ràng buộc hơn là một luật hay quy định hiến pháp. Không có điều khoản nào trong Hiến pháp hay luật pháp quy định rằng một thượng nghị sĩ là đối tượng của lệnh bắt giữ hợp lệ không thể bị bắt trong khuôn viên Thượng viện," bà De Lima chia sẻ với Rappler.

Cả bà De Lima và cựu Trưởng khoa Luật Đại học Viễn Đông, ông Mel Sta. Maria, đều cho rằng quyền miễn trừ bắt giữ của nghị viện cũng có giới hạn.

"Thượng nghị sĩ chỉ được miễn trừ bắt giữ khi Thượng viện đang họp và nếu mức hình phạt của tội danh bị cáo buộc dưới sáu (6) năm tù. Theo Đạo luật Cộng hòa số 9851, tội ác chống lại loài người dẫn đến tử vong bị xử phạt bằng hình thức reclusion perpetua (40 năm)," ông Sta. Maria cho biết.

Bộ trưởng Nội vụ Juanito Victor "Jonvic" Remulla cho biết với Rappler vào thứ Hai rằng Dela Rosa đang là đối tượng của một khiếu kiện tội ác chống lại loài người trong nước dựa trên khuyến nghị của ủy ban quad Hạ viện.

Nhưng trên tất cả các lập luận pháp lý này, lịch sử cho thấy đã từng có việc bắt giữ trong khuôn viên Thượng viện trong quá khứ.

Sau khi ở lại Thượng viện một thời gian, bà De Lima sau đó đã tự nộp mình cho cơ quan chức năng và không chống cự. Sự việc diễn ra ngay tại Thượng viện.

"Tôi đã tự nộp mình, sau đó chính thức được tống đạt lệnh bắt giữ ngay trong khuôn viên Thượng viện. Tôi không có ý định trốn tránh việc bắt giữ," bà De Lima cho biết.

Trong trường hợp của Trillanes, cựu thượng nghị sĩ này đã bị tống đạt lệnh bắt vì tội phiến loạn trong khi Thượng viện đang họp.

Play Video

"Nhân viên PNP thực hiện lệnh bắt đã đọc cho tôi nghe quyền Miranda khi tôi đang ở Phòng chờ Điều hành cạnh Hội trường Họp Thượng viện. Sumama ako sa mga pulis na nag-aresto sakin (Tôi đã đi cùng những cảnh sát đã bắt tôi)," ông Trillanes nhớ lại. – Rappler.com